Onderzoek brengt staat van fundering in beeld

Hoe bepaal je de staat van een fundering? Ingenieursbureau Allnamics is gespecialiseerd in het beoordelen van funderingen. Dat gebeurt onder meer bij renovaties, optoppingen en woningsplitsingen. Maar het biedt ook mogelijkheden voor (gedeeltelijk) hergebruik van funderingen bij sloop-nieuwbouw.

Houten paalfunderingen, ondiepe funderingen (op staal) en steeds vaker ook betonnen paalfunderingen komen aan de orde in de onderzoeken die Allnamics uitvoert. Voor die onderzoeken kunnen verschillende redenen zijn, zo zegt Remco Offenberg, geotechnisch adviseur bij Allnamics. “Een reden kan zijn dat een bestaand gebouw gesplitst wordt in appartementsrechten. De Gemeente Amsterdam bijvoorbeeld vereist dan dat er minimaal 25 jaar geen problemen te verwachten zijn met de fundering. Bij optoppingen neemt de belasting op de bestaande fundering toe en moet je daarvan dus de capaciteit en restlevensduur bepalen. Maar ook zichtbare schade kan een reden zijn om de fundering te onderzoeken.”

Onderzoek archieven

Die onderzoeken beginnen eigenlijk altijd ‘achter het bureau’, geeft Offenberg aan. “We kijken eerst welke informatie er beschikbaar is over de bestaande funderingen. Zijn er tekeningen en berekeningen in het archief? Ook kijken we ter plekke hoe de fundering zich in de loop der tijd gehouden heeft. Dan kijken we naar verzakking of scheefstand van het gebouw. Ook onderzoeken we grondwaterstanden. Afhankelijk daarvan bepalen we of we nader onderzoek moeten doen. In een aantal gevallen kan je met een relatief eenvoudig onderzoek al concluderen dat de fundering nog in goede staat verkeert. Soms ook zie je direct al dat er funderingsherstel moet plaatsvinden. En dan is er nog een groep daartussen in. Dan moet je verder kijken. Lichte scheefstand of verzakking hoeft niet altijd een slechte fundering te betekenen. Soms is dat al direct na de bouw opgetreden. We graven dan het meest verzakte punt op omdat dat waarschijnlijk het zwakste punt is. Daar kijken we naar schade zoals gebroken hout. Met het inschieten van een pen testen we de houtkwaliteit. We kunnen een monster nemen van eventuele houtaantasting om te zien of die plaatsvindt boven of onder het grondwaterpeil en of de aantasting tot stilstand is gekomen of nog actief is. Op basis daarvan kunnen we een inschatting maken van de restlevensduur.”

Hergebruik betonnen palen

Steeds vaker onderzoekt Allnamics ook funderingen met betonnen palen. “Houten palen degraderen in de loop der tijd”, zo geeft Offenberg aan. “Houten palen vind je vooral in gebouwen van voor de Tweede Wereldoorlog. Daarna zijn veelal betonnen palen toegepast. Die gaan heel lang mee, zelfs langer dan de referentieperiode waarop ze berekend zijn. Bij een herbestemming of renovatie is het dan ook heel zinvol om te bepalen wat de daadwerkelijke capaciteit van de palen nog is en wat de verwachte levensduur is. Dat geldt ook bij sloop-nieuwbouw. Je kunt de bestaande palen hergebruiken. Dat kan ook in een hybride vorm zijn, waarbij je de bestaande palen aanvult met nieuwe palen. Je bespaart hiermee kosten, maar ook materiaal en dus CO2-emissie. Vooral in binnenstedelijke situaties is het ook nog eens gunstig dat je minder groot transport nodig hebt. Het betekent wel dat ontwerpers niet helemaal met een schone lei beginnen, zoals ze dat vaak gewend zijn.”

Bepaling draagkracht

Voor het bepalen van de werkelijke draagkracht van bestaande palen, is het onderzoek nog uitgebreider. “Dan graven we een of meerdere palen vrij en zagen we er een stukje tussenuit. We plaatsen een vijzel om een proefbelasting te doen. Het mooie daarbij is dat je het bestaande gebouw kunt gebruiken als tegendruk voor de vijzel.”

Hoe meer palen op deze manier worden onderzocht, hoe groter de verkregen zekerheid. Waarmee de veiligheidsmarges in de sterkteberekeningen evenredig afnemen. “Dat kan vooral bij grotere projecten interessant zijn omdat het tot behoorlijke kostenbesparingen kan leiden. Opdrachtgevers en ontwerpers staan hier vaak onvoldoende bij stil.”

Daar tegenover staan natuurlijk de kosten van het onderzoek. “Maar voor grote projecten is dat minimaal op de hele begroting. Dat geldt ook voor een groot grachtenpand in Amsterdam waar je extra vierkante meters kunt creëren door funderingsherstel te combineren met de bouw van een kelder. Voor een particuliere arbeiderswoning is dat uiteraard een ander verhaal.”

Ondiepe funderingen

Een verhaal apart zijn de zogenoemde ondiepe funderingen of funderingen op staal. “Dat zijn funderingen op een zandlaag van voldoende sterkte. Die zandlaag bevindt zich in de toplaag en is daardoor zettingsgevoelig. Zolang daar niets gebeurt, is er geen probleem. Maar als het grondwater daalt, kan bijvoorbeeld de korrelpakking van het zand veranderen en kan schade optreden. Onderzoek bestaat bij zulke funderingen vooral uit monitoring, waarbij je kijkt naar ontwikkelingen in de loop der tijd. Ook daar is verzakking soms al opgetreden direct na de bouw en kan er inmiddels een evenwicht zijn ontstaan.”

Allnamics was op vakbeurs Renovatie & Transformatie een van de deelnemers aan het Funderingsplein van de NVAF (Nederlandse Vereniging Aannemers Funderingswerken. Allnamics bestaat uit een groep experts met tientallen jaren ervaring in funderingstechniek, inspectie en beoordeling van funderingen, geotechnische advisering, geotechnische monitoring en paaltesten over de hele wereld, zowel onshore als offshore. ”Meestal staan we op gespecialiseerde beurzen; hier kwamen we in gesprek met een bredere doelgroep uit de markt.”